Het Catalaanse dorp Colera, net over de Frans-Spaanse grens, werd in 1878 verrijkt met een spoorbrug. Het was een ontwerp van Eiffel. De komst van de trein bracht het dorp aanvankelijk voorspoed omdat er werk te vinden was in het naburige internationale grensstation van Portbou. Tijdens de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) keerde de brug zich echter tegen het dorp. Het stalen gevaarte werd regelmatig gebombardeerd omdat het een levensader was voor het Republikeinse leger dat tegen Franco vocht. Er werden wapens over vervoerd en ook de duizenden leden van de Internationale Brigades trokken er over. De bommen misten hun doel, de brug bleef ongeschonden. Het dorp zelf echter betaalde een extreem hoge prijs. De helft van Colera werd verwoest. De geschiedenis van dit dorp en de streek fascineerden de journalist Jan van der Ven, die er jarenlang vakantie vierde.

Hij ging daarom op zoek naar de verhalen die schuil gingen achter de zonnige façade van dit kustdorp. Hierop volgde een intensieve zoektocht in diverse Nederlandse, Spaanse, Franse en zelfs Amerikaanse (kranten)archieven. Zijn speurtocht leidde tot talloze verrassingen. Zo vond hij in een archief in New York een unieke kindertekening van een luchtaanval op het station van Colera. In De Brug vertellen dorpsbewoners over de verstikkende tweedeling in de na-oorlogse jaren tussen de verliezers en overwinnaars. En over de immer aanwezige zwaarbewapende guardia civil. Op deze wijze wordt, met oog voor detail, het dagelijks leven tijdens de Burgeroorlog en de Franco-jaren geschetst. De Brug biedt zodoende een unieke inkijk in een van de meest roerige periodes uit de recente Spaanse geschiedenis.

Jan van der Ven (1953) werkte bij het Eindhovens Dagblad, De Havenloods en Het Vrije Volk. Hij schreef vervolgens gedurende 18 jaar over de landelijke politiek, onder meer voor Het Parool.

De Brug (297 blz.) verscheen in januari 2024
Auteur: Jan van der Ven
Uitgever: Elikser
ISBN: 9789463656115
Prijs: 27.50 euro

Enkele fragmenten uit recensie en reacties:

Rob Sebes, voormalig chef politieke redactie van De Telegraaf, 19 januari 2024:
“Boek in (bijna) 1 adem uitgelezen. Complimenten! Dermate beeldend dat je als lezer het dorp en de bewoners voor je ziet. Ook het goed uitgekozen en geplaatste beeldmateriaal draagt daar aan bij. Verdient een grote afname bij lezers. En…. Een Spaanstalige of Catalaanse editie”.

Cor Speksnijder voormalig buitenlandredacteur van Het Parool en daarna De Volkskrant, 24 april 2024:
“Ik heb het met veel plezier gelezen! Het is een zeer informatief boek geworden, levendig en met soepele pen geschreven. Zo hoort geschiedschrijving te zijn. Goed gedaan jochie! Frappant dat een op het oog onbetekenend dorp zo’n veelbewogen verleden heeft. Dankzij jou ben ik weer helemaal bij wat betreft de Spaanse burgeroorlog en Franco. Je gezwoeg was niet voor niets…”.

Michel Ackaert, recensie in Het Vrije Woord van 23 april 2024, blad van het Belgische Humanistisch Verbond: “In ‘De Brug’ beschrijft Jan van der Ven met de ogen en de pen van een hedendaagse oorlogsreporter de gebeurtenissen voor, tijdens en vooral na de burgeroorlog in het Catalaanse grensdorpje Colera, jarenlang zijn vakantiestek.
Talloos zijn de bombardementen op de brug en de tunnel. Zelfs vanuit zee en vanaf de kruiser Canarias worden projectielen afgevuurd in de richting van de brug en het dorp. De dorpsbewoners aan beide kanten van de tunnel doen er alles aan om die aanvoerlijn van manschappen en oorlogsmateriaal open en intact te houden. Vrijwel alle bommen missen doel maar treffen wel het dorp zelf. Bijna alle huizen worden verwoest en de bevolking moet dagelijks de tunnel als bunker gebruiken.
Je leest dit allemaal in het boek De Brug op een heel speciale en boeiende manier. Jan van der Ven gebruikt zijn verbondenheid met het dorp en zijn journalistieke achtergrond om op een sublieme wijze, soms anekdotisch, het verhaal te vertellen. Ieder stukje begint met enkele zinnen uit een toenmalig krantenartikel over een incident in de regio van Colera. Meteen daarna koppelt de schrijver daaraan het verhaal van een cafébaas, een arbeidersgezin, een rijkaard, de stationschef, een angstige moeder, een schijnheilige pastoor of een jonge vrouw die tevergeefs wacht op haar geliefde aan het front. Het is net alsof je er zelf bij bent en zonet het laatste nieuws binnenkreeg van een oorlogsreporter. (…) En als hij de komst van de eerste onwetende toeristen beschrijft voelt dat aan als een stukje hoop, vrijheid en licht in de duisternis. Hoofdstukje De eerste bikini’s staat in schril contrast met De handleiding van een goede echtgenote. Weet dat toen Franco stierf in 1975 een jong koppeltje in Madrid publiekelijk en dolgelukkig uit de kleren ging en er in Barcelona geen enkele fles cava meer te vinden was. Met of zonder kleren, met of zonder cava, dit boek moet je lezen als je iets meer wilt weten over dit land, zijn bewoners en vooral zijn donkere onverwerkte geschiedenis”. ‘Un fuerte abrazo’ (een dikke knuffel)

Kevin Prenger in Historiek:
“Van der Ven vertelt dat de sfeer in het dorp ten tijde van de naoorlogse repressie vol van wantrouwen was. Het was inwoners niet toegestaan Catalaans te spreken en deelname aan religieuze en nationalistische feestdagen was verplicht. Mannen van de Guardia Civil, die een eigen kazerne kregen in het dorp, zagen toe op de handhaving en moesten voorkomen dat personen zich buiten de gemeentegrens waagden zonder salvoconducto, een pasje dat bestemd was om de bewegingen van burgers te volgen.
Het voor een brede doelgroep toegankelijke boek bestaat uit korte, in verhalende of journalistieke vorm geschreven hoofdstukken. Deze beginnen telkens met een citaat uit een krant of andere bron en hierin figureren steeds een of meerdere personen. Soms zijn dat bestaande personen, maar enkele zijn ook door de auteur verzonnen. Hij gebruikt deze fictieve figuren om de geschiedenis vanuit individueel perspectief te beschrijven, waarbij hij de historische feiten nauwgezet volgt. Achterin het boek is een personenlijst opgenomen waarin aangegeven is welke personen wel en welke niet verzonnen zijn.
Ook zijn enkele door de schrijver afgenomen interviews in het boek opgenomen, onder meer met een vrouw uit Colera die in 1929 werd geboren en dus de Spaanse Burgeroorlog als kind heeft meegemaakt. “Er werd nooit over de oorlog gesproken”, zo verklaarde ze over de naoorlogse tijd. “Mensen waren bang voor elkaar.” Die angst, die voortkwam uit een meedogenloze strijd tussen links en rechts die begon en eindigde met politieke rekeningen, wordt door de auteur in De Brug voelbaar gemaakt. Als er een boodschap in zijn boek verwerkt zit, is het dat het onze plicht is om ervoor te blijven waken dat conflicten tussen rechts en links worden uitgevochten in het debat, niet met wapens”.

Interview met Herman Roosenberg, hoofdredacteur van Den Haag Centraal 15 februari 2024:
“De Brug’ biedt geen geschiedschrijving in de normale zin van het woord. Het is een verslag van een persoonlijke zoektocht dat op een originele maar soms ook wel zonderlinge manier is opgezet. In zijn schetsjes van het dagelijks leven voert Van der Ven soms fictieve personages op, zoals het liefdespaar Tonio (een vakbondsman) en Carmen. Ze moeten vluchten voor de troepen van Franco en raken elkaar kwijt. Overigens staat achter in het boek welke personages echt en welke verzonnen zijn. Van der Ven past deze kunstgreep toe om duidelijk te maken hoe gewone mensen de oorlog ondergingen.
De zoektocht in de archieven leverde bijzondere dingen op. Van der Ven wijst op de kindertekeningen die hij vond. “In de Avery Labrary van van de Columbia University in New York bevindt zich een grote collectie Spaanse kindertekeningen uit de periode van de Burgeroorlog. Op een ervan krijgt de oorlog in Colera, hier nog op zijn Castilliaans ‘Culera’ genoemd, een gezicht. De 8-jarige Poladi Subira tekende het station tijdens een luchtaanval. In de lucht hangen vliegtuigen, reizigers vluchten weg. Deze vondst was wel een hoogtepunt in mijn zoektocht”.

Menzo Willems, journalist, in De Telegraaf van 26 november 2024: “Wat de gevolgen van de burgeroorlog waren voor een klein dorpje in Catalonië schetst de Nederlandse journalist Jan van der Ven in zijn boek De Brug. Hij kwam er gedurende zijn jeugd in de jaren zestig elke zomer omdat zijn ouiders er een vakantiehuis hadden. De littekens van de wrede Spaanse broedertwist waren er nog overal zichtbaar. En hoe ging het verder met Colera? De gezelligheid en de saamhorigheid verdwenen. Nationalistische soldaten en politieagenten waren overal om de 430 overgebleven inwoners in de gaten te houden. Ze zaten zelfs op de voorste bankjes in de kerk, waarin de preken voortaan in het Spaans moesten klinken. Traditionele feesten maakten plaats voor saaie precessie. En het vertrouwde dorpscafé bleef leeg, omdat de bewoners daar geen Catalaans meer mochten spreken”.

Xevi Bonell in de Catalaanse krant Hora Nova van 4 februari 2025: “De gepensioneerde Nederlandse journalist zegt: alles veranderde tijdens winternacht in 2017 toen ik in een digitaal Nederlands krantenarchief gedetailleerde informatie vond over een bombardement tijdens de Burgeroorlog op een brug die ik erg goed kende: die van Colera. Ongelooflijk. Vanaf die nacht ben ik verder op zoek gegaan in archieven in Nederland, Spanje, Catalonie, Frankrijk, Duitsland en de Verenigde Staten. Beetje bij beetje vond ik nieuwe informatie, niet alleen over Colera maar over de hele regio”. “Het boek geeft een voorbeeld van wat er gebeurde tijdens de Burgeroorlog en de Franco-repressie, gezien vanuit een klein dorp met lijnen naar Frankrijk. Duitsland, Nederland en de Verenigde Staten”.

Christina Vilà Bartis in de krant Empordà van 19 november 2024: “De auteur beschrijft De Brug als een geschiedenisboek, omdat alle feiten kloppen en bevestigd zijn (de namen van sommige personen zijn veranderd om hun privacy te beschermen). Het tweede deel van het boek heet Het Grote zwijgen en beschrijft de wederopbouw van het dorp, met hulp en steun van een vertrouweling van Franco die in Colera een vakantievilla bezat. In het tweede deel legt de auteur de pijnlijke tweedeling bloot tussen de winnaars en verliezers van de Burgeroorlog. De auteur onderzocht ook de vele andere aspecten van het lokale leven, zoals de strenge mobiliteitsbeperkingen in de grensstreek via reispassen, de repressie, de honger, de willekeurige rechtspraak, de eerste stappen op weg naar de democratie en de invloed van het toerisme”.

Marjan Terpstra, hoofdredacteur van Espanje:
“In 2024 recenseerden Aafke Jochems en ik meer dan 15 boeken uit en over Spanje en romans uit andere Spaanstalige landen. Het meeste indruk maakte De Brug van Jan van der Ven. Hij ging in gesprek met mensen uit een klein grensdorpje in Catalonië dat tijdens de Spaanse Burgeroorlog de speelbal werd van wereldmachten. Meeslepend en indrukwekkend!”

Lees ook deze verwante artikelen: