Door Rik Vuurmans
Op 21 november 2021 overleed de Grand Dame van de Spaanse literatuur Almudena Grandes. Zij was bezig met een groot project “Episodios de una Guerra Interminable” (Episodes van een eindeloze oorlog), historische romans gebaseerd op bestaande personen en gebeurtenissen uit de Spaanse Burgeroorlog en de periode erna, onder het Franco-regime. Het project bestaat uit 5 romans, een gepland zesde deel is er door het overlijden van Grandes niet meer gekomen. 

Volgens Grandes is de eerste 25 jaar van het Franco-regime een periode die is weggestopt en vergeten. Ze zegt dat in een interview met Annabeth Vis op de website España!.
“Mijn hele generatie is opgegroeid met foto’s van mensen, van ooms, tantes, opa’s en oma’s, waar wij niets van afwisten. Er werd niet over ze gesproken en op onze vragen kwam geen antwoord.” Ze kan zich nog goed herinneren wat het moment was dat ze besefte dat er iets niet klopte. “Het kwam door een foto van Josephine Baker in de ¡Hola! (Spaans roddelblad, red.). Ik deed navraag en mijn moeder vertelde dat mijn oma haar nog halfnaakt had zien dansen in Madrid. Dat was voor mij onvoorstelbaar. Mijn grootmoeder was moderner geweest dan mijn moeder! Dat staat haaks op de logica van de tijd. Ik was twaalf jaar oud, maar dat besef, betekende een inzicht in mijn leven.”

“Wij, de kinderen van de oorlog, zijn opgegroeid in stilte. Voor de republikeinen was praten gevaarlijk. Die zeiden niets uit angst. Onder degenen in het kamp van de franquistas heerste schaamte. Toen Franco stierf en de periode van de Transición begon, deden politici die het voortouw namen precies wat ze in hun opvoeding hadden geleerd: begraven wat er was gebeurd en opnieuw beginnen. Inmiddels is wel duidelijk dat dat niet mogelijk is”.

Het jaar dat de Spaanse Grondwet (1978) werd aangenomen, vierde Grandes haar achttiende verjaardag. “Het was fantastisch. Ik was tiener en alles en iedereen om mij heen was tiener. Ik begon aan mijn nieuwe leven in een stad die een nieuw leven begon in een land dat ook een nieuw leven begon. We waren geluksvogels en zouden de wereld veroveren. Wij waren de kinderen van de Movida en onze generatie was voorbestemd voor de glorie. Maar toen we veertig werden en terugblikten, vroegen we ons af wat we nou werkelijk voor elkaar hadden gekregen.

Wij waren de kinderen van de Movida en onze generatie was voorbestemd voor de glorie. Maar toen we veertig werden en terugblikten, vroegen we ons af wat we nou werkelijk voor elkaar hadden gekregen.
_{Almudena Grandes}

De Burgeroorlog eindigde in 1939, maar daarmee kwam de overwinning, niet de vrede. Er is nooit een poging gedaan om alle Spanjaarden te integreren in het land. Nino {de hoofdpersoon ui te boek De vijand van mijn vader (RV)} is een jongetje dat misschien wel de slechtste jaren meemaakt. In een dorp als vele andere in Spanje, vol angst en terreur. Maar er waren ook mensen die streden, die zich verzetten tegen de heersende orde. Dat wil ik laten zien. In het huidige Spanje is er van het franquismo niets over, maar dat is niet zonder slag of stoot gegaan”, aldus Grandes. En dus kiest ze ervoor om in haar boeken degenen op te voeren die hun bijdrage hebben geleverd, maar daarvoor publiekelijk nooit erkenning hebben gekregen. “Al is de literaire impuls natuurlijk de belangrijkste in mijn vak. Als schrijfster zie ik een goudmijn aan vergeten en onbekende verhalen over helden, schurken en avonturen uit die periode. Dat is voor mij niet te weerstaan.”

In het huidige Spanje is er van het franquismo niets over, maar dat is niet zonder slag of stoot gegaan

Alle vijf romans van het project zijn intussen vertaald in het Nederlands, het laatste deel Inés en de vreugde (Inés y la alegría) in 2023. Eigenlijk is dat het eerste deel van de reeks die verder bestaat uit De vijand van mijn vader, De drie bruiloften van Manolita, De patiënten van dokter Garcia en De moeder van Frankenstein.

Ieder boek sluit af met een verantwoording over oorsprong van het verhaal, de personages, gebeurtenissen en de geraadpleegde bronnen. Ook is altijd een lijst met personages opgenomen, geen overbodige luxe omdat in de boeken veel personen voorkomen met, zoals in Spanje gebruikelijk is, verschillende namen: hun volledige naam met achternaam van vader en moeder, soms alleen hun voornaam of de in het Spaans gebruikelijke afgekorte voornaam en een eventuele bijnaam. De boeken zijn op zich staande verhalen en hoeven niet in volgorde gelezen te worden, hoewel sommige personen in meerdere boeken voorkomen.

De patiënten van dokter Garcia is intussen bewerkt tot een TV-serie die te zien is op Netflix.

Almudena Grandes heeft veel lof geoogst met haar boeken. Ze is een van de best verkopende schrijvers in Spanje. Ze heeft er al verschillende literaire prijzen mee gewonnen.

De Nederlandse vertalingen zijn, voor zover ik het kan beoordelen, goed. De verhalen zijn, gezien de periode waarin ze zich afspelen niet al te vrolijk stemmend, maar goed en boeiend geschreven, echte page-turners. Een aanrader voor iedereen die op een andere manier dan uit geschiedenisboeken kennis wil maken met een belangrijk stuk Spaanse geschiedenis.