Door Rik Vuurmans
23F is de naam waarmee de dag van de couppoging op 23 februari 1981 de Spaanse geschiedenis is ingegaan. Maar deze poging staat ook bekend als de Tejero-coup, naar de luitenant-kolonel van de Guardia Civil, die in het kader van deze coup de Cortes, het Spaanse parlement, bezette. Hij is voor de deelname aan deze coup veroordeeld tot een gevangenisstraf van 30 jaar maar hij werd in 1996 voorwaardelijk vrijgelaten. Tejero is op 25 februari 2026 op 93-jarige leeftijd overleden. 

De foto van luitenant-kolonel Antonio Tejero, met zijn dienstpistool in de hand, waar hij net een paar kogels mee in het plafond heeft gejaagd, is de wereld rond gegaan en is daarmee iconisch geworden voor deze gebeurtenis. De kogelgaten in het plafond zijn nog steeds zichtbaar. De gijzeling van de Cortes heeft bijna 19 uur geduurd.

De spreker in deze aflevering van de VPRO-serie ‘In Europa’ uit het TV-seizoen 2007/2008 noemt de Tejero-coup een angstige herinnering aan hoe het was in de Franco-tijd.

Deze coup was een van de laatste pogingen van rechtse militairen om de overgang naar de democratie in Spanje te blokkeren en een voortzetting van de dictatuur van Franco te forceren. De coup was uitgebreid gepland, een deel van de hoogste legertop was er bij betrokken. Het plan was dat militairen strategisch belangrijke plekken zouden bezetten zoals de gebouwen van de televisie. Tejero was slechts één van de radertjes in dat complexe plan. Enkele generaals hadden het op zich genomen naar de koning te gaan om hem in te lichten over de coup, vanuit het idee dat hij zich wel zou aansluiten. Dat liep anders af: koning Juan Carlos liet in duidelijke taal horen dat hij niets van de coup moest hebben en gaf de generaals het commando de hele coup af te blazen en alle militairen terug te sturen naar de kazerne. Vervolgens trok hij zijn militaire uniform aan en verscheen om half een ’s-nachts in een ingelaste uitzending op de nationale televisie om Spanje toe te spreken, de coup te veroordelen en aan te geven dat de overgang naar de democratie, de zogenoemde transición, gewoon door zou gaan. Vrij algemeen wordt gesteld dat Juan Carlos daarmee de democratie in Spanje heeft gered.

Dit is maar een beknopt verslag van wat er op 23F is gebeurd. De Spaanse romancier Javier Cercas heeft hierover onder de titel Anatomie van een moment een uitgebreid en zeer goed leesbaar boek geschreven. Hij had de bedoeling er een historische roman over te schrijven, maar dat lukte hem niet. Hij heeft daarom het verzamelde materiaal over de coup omgewerkt tot een soort geschreven documentaire.

In de week dat Tejero overleed kondigde kondigde de Spaanse regering aan geheime documenten  over de poging tot staatsgreep openbaar te maken. Eén ervan is het transcript van een telefoongesprek dat Tejero waarschijnlijk vanuit het parlement heeft gevoerd.

Vertaling eerste pagina van GESPREK TUSSEN GARCÍA CARRES EN LUITENANT-KOLONEL TEJERO

G.C. Zeg het maar. Een momentje alstublieft.
T. Godverdomme.
G.C. Ze hebben de communicatie afgesneden, er gaat een regiment die kant op.
T. Waarheen? Waarvandaan?
G.C. Uit Madrid, dat heeft hij me net gezegd, je begrijpt me wel, Pedro.
T. Nou ja, maar…
G.C. Ga niet weg, ze willen met je spreken.
T. Hoe moet ik me verplaatsen, verdomme, als je hier niet eens kunt bewegen? Ik weet niet wat jij hier zou doen.
G.C. Dat je niet ophangt, verdomme.
T. Ik vervloek degene die hen heeft voortgebracht.
G.C. Hoe is dat gesprek gegaan? Alfonso ook?
T. Ja, hij wilde een knoeiboel maken, die vent wilde (… onverstaanbaar) Carrillo en de minister of zoiets.
G.C. Hoe?
T. Ja, en praten…
G.C. Even wachten, hang niet op, oké?
T. Ik hang niet op, ik zit hier verdomme mijn tijd te verdoen.

Anatomie van een moment is uitgegeven door De Geus in 2011 (ISBN 978 90 445 1599 2).