De laatste jaren besteedt het Museu Nacional d’Art de Catalunya in Barcelona veel aandacht aan werk uit de Spaanse Burgeroorlog. Dit keer is het de beurt aan José Luis Rey Vila, alias Sim (1900-1983).
De kunstenaar die de Spaanse Burgeroorlog vastlegde, is met 50 werken het hele jaar nog te zien in Barcelona.

Door Michel Simons

José Luis Rey Vila signeerde zijn werk met ‘Sim’. Hij ontleende zijn pseudoniem volgens een recent artikel in The Guardian als eerbetoon aan zijn vriendin, de filosofe en activiste Simone Weil (1909-1943). Hij gebruikte deze manier van signeren tot hij in 1937 naar Parijs vluchtte.

Snelle schetsen
In de selectie die het Museu Nacional d‘Art heeft gemaakt staan snelle schetsen centraal. Zwierige schetsen, vol urgentie en beweging die anarchistische milities laten zien, verwikkeld in straatgevechten. Ander werk toont meer optimistische taferelen nadat de gevechten waren gestopt.

Met houtskool, plakkaat- en aquarelverf maakte Rey Vila pakkende portretten van vrijwilligers met rode mutsen, verpleegsters die de gewonden verzorgen en republikeinse soldaten die hun vuisten in de lucht steken.

Rey Vila maakte naam in Barcelona met zijn geïllustreerde albums over de Spaanse Revolutie en de Burgeroorlog, waaronder Estampas de la Revolución Española en Doce Escenas de Guerra, die werden uitgegeven door de vakbond CNT-FAI. Met name Estampas de la Revolución Española 19 Julio de 1936 springt eruit. Een schetsboek dat wijdverspreide erkenning genoot. Het werd door het Amerikaanse tijdschrift Live uitgebreid getoond.

Niet alleen in het Republikeinse Spanje tijdens de burgeroorlog, maar ook in het buitenland werd het gezien ​​als een belangrijk document van de ‘Revolutie van 1936′. Onder andere daardoor werd het internationale bewustzijn vergroot, nog voordat Picasso’s kubistische gruwelen de verwoesting van Guernica aan de wereld lieten zien.

Ballingschap in Parijs
Ondertussen maakten deze bekendheid en zijn relatie met anarchisten en de CNT-FAI zijn positie steeds gevaarlijker. In 1937 gebruikte hij zijn hulp aan het Spaanse paviljoen op de Wereldtentoonstelling in Parijs als voorwendsel om Spanje te verlaten. Hij bleef in Parijs en ging wonen in de buurt van Buttes-Chaumont in het 19e arrondissement. Een deel van de stad waar al vóór de Spaanse Burgeroorlog Spaanse anarchistische ballingen en politieke vluchtelingen woonden.

Duitse bezetting van Parijs
Na de Spaanse Burgeroorlog bleef hij actief in Spaanse culturele kringen in Frankrijk, onder meer via publicaties en contacten met Franse uitgevers die veel Spaanse emigranten uitgaven. Hij ging nooit meer terug naar het Spanje onder Franco. Een weinig bekend aspect van zijn carrière is dat hij ook de Duitse bezetting van Parijs documenteerde. Tijdens de Tweede Wereldoorlog maakte hij de reeks die hij Estampes de Paris noemde, waarin hij het dagelijks leven onder de Duitse bezetting vastlegde. Daarmee zette hij zijn rol als visueel chroniqueur van oorlogsomstandigheden voort en raakte hij gewond door een bom.

Mei ’68
Na 1945 werkte Rey Vila verder als illustrator, schilder en graficus. Hij ontwikkelde een stijl die hij ‘de essentiële lijn’ noemde. Volgens biografische bronnen maakte Rey Vila ook tekeningen van de Parijse studentenopstand in mei 1968. Opnieuw trad hij op als ooggetuige-tekenaar van een historische gebeurtenis, net zoals hij eerder had gedaan tijdens de Spaanse Revolutie van 1936.

In de vergetelheid
Na zijn vertrek naar Frankrijk verdween hij geleidelijk uit de schijnwerpers. Net als de Spaanse Burgeroorlog trouwens. De aandacht daarvoor kwam bovendien vooral te liggen bij Pablo Picasso, terwijl Rey Vila naar de marge verdween. Hij tekende nog graag stierenvechters, flamenco en Don Quichot, beelden van het land waar hij al zo lang al niet meer kon wonen. Zijn latere werk is nog te steeds koop bij onlinegaleries, maar heeft veel van het sprankelende verloren.
José Luis Rey Vila overleed in Parijs in 1983, vrijwel onbekend bij het grote publiek.

Tentoonstelling in Barcelona
Sim Acquisition: Drawing and War is tot 31 december 2026 te zien in het Museu Nacional d’art de Catalunya, Barcelona.

Bronnen:
The Guardian, Sketches of Spain at arms: Sim, the anarchist illustrator who drew the civil war from the frontline , 4 mei 2026.
Website ‘Over anarchie en andere thema’s’ (Leven, werk en biografieen van anarchisten, strijders en ondernemers) – Sobre la anarquía y otros tema’s: José Luis Rey Vila aIias el «SIM» (Vida y obra) door José Joselito Lopez, 25-7-2019.

Een reizende tentoonstelling gebaseerd op het boek  Estampas de la Revolución Española bestaat nog steeds en wordt beheerd en wellicht ook uitgeleend door de Anselmo Lorenzo Stichting die zich onder andere bezighoudt met het bewaren van documentatie van de vakbond waar zij bij hoort, de Nationale Confederatie van Arbeid (CNT). 

Lees ook deze verwante artikelen: